این وبلاگ تلاش دارد با جمع آوری مقاله های گوناگون و ویرایش آن شما را یاری برساند در اهداف خود
 سیب درختی

بسم الله الرحمن الرحیم

  

مقدمه

 

       سیب درختی یکی از مهمترین میوه های مناطق سردسیری و معتدله است که میوه تازه و فرآورده های آن بزرگترین تجارت جهانی را در بین میوه های باغی دارا می باشد .

       بی تردید سیب دارای خصوصیات غذایی بالایی می باشد از این رو در فرهنگ عامه معروف است که خوردن یک سیب در روز فرد را از مراجعه به پزشک دور می کند.

(An Apple  a day keeps the doctor away)

      بر طبق تاریخ مدون ، پرورش سیب در ایران از 3قرن پیش از میلاد مسیح معمول بوده و در گذشته سمبل علاقه و دوست داشتن بوده است و جوانان برای اظهار علاقه به محبوب از سیب استفاده می کردند.

 

جایگاه ایران در تولید سیب درختی در جهان :

 کل تولید سیب درختی جهان در سال 1995 حدود 49.7 میلیون تن بوده که 58.2 درصد آن در 10 کشور تولید کننده اصلی محصولات باغی و مابقی در سایر کشورهای جهان تولید گردیده است . بالاترین میزان تولید سیب درختی به تربیب متعلق به چین (14 میلیون تن) ، آمریکا (5 میلیون تن ) و فرانسه (2.56 میلیون تن ) می باشد . جمهوری اسلامی ایران ششمین کشور تولید کننده سیب در جهان محسوب می شود .

میزان تولید این محصول در کشور در سال 1374(1995 میلادی ) حدود 2 میلیون تن بوده است که 4 درصد کل تولید سیب در جهان را تشکیل می دهد ، آمار نامه کشاورزی سال زراعی 80-79 حاکی از افزایش سطح زیر کشت و میزان تولید این محصول می باشد . این آمار نامه نشان می دهد ایزان با سطحی معادل 175350.3 هکتار میزان 2.352.360تن از تولید سیب درختی جهان را به خود اختصاص داده است که این امر نقش مهمی را در ایجاد اشتغال و اقتصاد کشاورزی مناطق وسیعی از میهن عزیزمان ایفا می نماید.

 

جایگاه صادراتی سیب درختی ایران در جهان

 

     صادرات کالا مبین توان و امکانات تولید یک کشور در راستای تامین نیاز جهانی و تمهید لازم ارز برای تامین واردات در پیکره اقتصاد کلان یک کشور محسوب می شود. توسعه صادرات غیر نفتی متکی به ذخائر نفتی ایزان با گسترش صادرات بخش های دیگر اقتصادی چون بخش های دیگر اقتصادی چون بخش کشاورزی امکان پذیر می باشد . یکی از محصولات مطرحی باغی در بازار جهانی سیب درختی می باشد .

    کشور جمهوری اسلامی ایران با صادرات 566066 تن محصولات باغی رتبه پانزدهم را بین 231 کشور جهان دارا بوده و در حال حاضر با صادرات 317890 تن انواع سیب درختی در بین صادر کنندگان سیب رتبه ششم را دارا می باشد .

جایگاه فعلی کشور در بازارهای صادراتی ، به رغم واقع بودن کشور در منطقه خشک و بیابانی جهان و به رغم آنکه عامل آب در نظام کشاورزی کنونی عامل محدود کننده به شمار می آید ، نمایانگر ظرفیت های بالقوه ای است که میتوان آن را بر مبنای راهبرد توسعه صادرات غیر نفتی و از طریق بهره گیری از مزیت های نسبی تولید محصولات کشاورزی توسعه بخشید ، اگر چه آمارهای موجود بازگوی مجموعه ظرفیتهای بالفعل صادراتی کشور نیست ، اما همین ارقام موئد آن است که در صورت بکارگیری سیاست های تجاری مناسب تر ،امکانات چشمگیری برای کسب درآمدهای ارزی بیشتر ، از طریق افزایش صادرات محصولات کشاورزی منجمله سیب درختی در کشور وجود دارد.

 

 سیمای  سیب درختی در استان اصفهان

      برای اساس آمارنامه سال زراعی 81-80 سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان ، از مجموع 58542 هکتار سطح زیر کشت محصولات دائمی استان ، 17690 هکتار آن به سیب درختی اختصاص دارد . نمودار توزیع سطح زیر کشت و میزان تولید سیب استانهای آذربایجان غربی ، آذربایجان شرقی ، خراسان و تهران از نظر سطح زیر کشت و میزان تولید در رتبه پنجم کشور می باشد و حدود 8 تا 10 درصد سطح زیر کشت و تولید سیب کشور مربوط به این استان است . شایان ذکر است با 15900 هکتار باغ بعنوان قطب تولید سیب درختی استان و شهرضا با 620 هکتار باغ سیب دومین شهرستان تولید کننده سیب درختی استان محسوب می گردد.

 

 سیمای سیب درختی شهرستان سیمرم

 

     سیب درختی یکی از مهمترین محصولات باغی شهرستان سمیرم می باشد ،بطوری که میتوان گفت اقتصاد منطقه متکی به تولید این محصول می باشد . طبق برآورد انجام شده در حدود 73.64درصد درآمد ناخالص محصولات آبی شهرستان به سیب درختی اختصاص دارد ، از آنجاکه عوامل اقلیمی و موقعیت جغرافیایی یکی از مهمترین عوامل تولید محسوب می شوند در ذیل به معرفی شهرستان سمیرم از نظر موفعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی می پردازیم .

 

موقعیت جغرافیایی و اقلیمی شهرستان سمیرم :

 

      مهمترین وجه تسمیه سمیرم ، اصطلاح سمیران یا شمیران است که به معنی جای سرد و سرد سیر بوده و به مرور زمان به سمیرم تبدیل شده است ، به عقیده عده ای دیگر نام سمیرم قبلاً سیب برون بوده و این مطلب موید این است که از قدیم الایام سمیرم بعنوان صادر کننده سیب مطرح بوده است و به مرور زمان به سمیرم تبدیل شده است .

    شهرستان سمیرم در فاصله 165 کیلومتری جنوب اصفهان واقع گردیده و مرکز آن شهر سمیرم می باشد . این شهرستان در عرض جغرافیایی 31 درجه و 24 دقیقه شمالی و طول جغرافیایی 51درجه و 34 دقیقه شرقی قرار دادرد. از شمال به شهرستان شهرضا ، از جنوب به استان کهکیلویه و بویز احمد محدود میشود.متوسط ارتفاع آن از سطح 2400 متر بوده و رشته کوه دینار از سلسله جبال زاگرس که مرتفع ترین قله آن دنا (4409مترارتفاع ) می باشد ، همچون دیواری از جهت شمال غربی تا جنوب شرقی این منطقه را در بر گرفته است . گفتنی است ارتفاع از سطح دریا و دوری از خط استوا در بعضی ارقام سیب موجب افزایش کیفیت وخاصیت انبارداری شده و با این توصیف سمیرم بعنوان بام ایران منطقه ای مساعد جهت تولید و پرورش این میوه گرانبهاست .

    اقلیم منطقه بر اساس طبقه بندی گوسن ، استپی سرد ، به روش کوپن ، معتدل سرد با تابستانهای گرم و خشک وبه روش پیشنهادی دکتر کریمی ، نیمه مرطوب معتدل با زمستانهای سرد می باشد . متوسط میزان بارندگی این شهرستان 410 میلیمتر می باشد . متوسط دمای سالیانه 12.3 حداکثر دمای مطلق 33 و حداقل دمای مطلق 10 درجه سانتیگراد ، تعداد روزهای یخبندان 70 روز و میانگین دمای فصل رویش ، در شش ماه اول سال 19.5 درجه سانتیگراد می باشد . مساحت شهرستان بالغ 5348 کیلومتر مربع بوده و برطبق آخرین سرشماری در سال 1375 جمعیت این شهرستان بالغ بر 65 هزار نفر بوده که از این تعداد 37% در شهرستان و 63% در نقاط روستایی ساکن هستند ، علاوه بر این سالیانه حدود 35 هزار نفر از طوایف مختلف ایل قشقایی به منطقه کوچ نموده و حداقل 5 ماه از سال را دراین شهرستان سپری مینمایند.

 

 

تاریخچه کشت سیب در شهرستان سمیرم:

 

      وجود درختان وحشی سیب در کوه المالو (به معنی کوه سیب - خیز) واقع در شمال روستای ورق از توابع دهستان وردشت و اصطلاح سیب برون به معنی صادر کننده سیب نشان از قدمت و استعداد بالقوه این منطقه در پرورش و تولید این محصول گرانبهاست . لازم به ذکر است اولین باغ سیب در سال 1338 در شهرستان سمیرم احداث گردید که عموماً از ارقام وارداتی رد دلیشز و گلدان دلشیز استفاده شده است . روند توسعه سطح زیر کشت تا سال 1345 بسیار بطئی و کند بوده تا سرانجام پس از باردهی اقتصادی درختان غرس شده و پی بردن اهمیت سیب در شکوفایی منطقه و با توجه به مرغوبیت بسیار خوب سیب تولیدی از نظر عطر ، طعم، رنگ ، اندازه ، بازارپسندی و صرفه اقتصادی در قیاس با محصولات دیگر روند توسعه شدت یافت و در سال 1350 سطح زیر کشت بالغ بر 350 هکتار گردید و از آن پس سطح زیر کشت سیر صعودی داشته تا اینکه در سال 1381 سطح زیر کشت باغات سیب بالغ بر 15900 هکتار گزارش گردیده است در حال حاضر 10800 هکتار از سطح فوق به مرحله تولید و باردهی اقتصادی رسیده و سالیانه صرف نظر از عوامل نظیرخشکسالی و سرمازدگی که در برخی از سالها موجب کاهش کمی و کیفی محصول می گردد حدود250-200 هزار تن سیب مرغوب در شهرستان تولید می گردد . گفتنی است سیب تولیدی نه تنها در بازار داخلی بلکه در برخی از کشورهای حوزه خلیج فارس دارای شهرت ویژه ای بوده و بنام سیب سمیرم در بازار کشورها عرضه می گردد. لذا توجه به کیفیت محصول و رفع موانع و مشکلات موجود تاثیر بسزایی در اقتصاد خانوار باغدار داشته و با معرفی و شناساندن این محصول به بازارهای جهانی گام موثری در جهت بهبود اقتصاد ملی برداشته خواهد شد.

 

صادرات سیب و نقش آن در اقتصاد شهرستان :

 

     اساس اقتصاد شهرستان سمیرم در گذشته و حال به علت وضعیت جغرافیایی و اقلیمی بر پایه کشاورزی بوده است ، بطور متوسط سالیانه 60-50 هزار تن سیب درختی با کیفیت عالی به کشورهای حوزه خلیج فارس و اروپا صادر می گردد که با این میزان صادرات ، درآمد خوبی عاید منطقه و کشور خواهد شد . براساس برآورد انجام شده حدود 73.64 درصد درآمد ناخالص حاصل از کشت محصولات زراعی و باغی به سیب اختصاص دارد که این امر نشانگر اهمیت ویژه این محصول در اقتصاد منطقه است.

 بازدهی خوب ، اقتصادی بودن تولید، سازگاری با آب و هوای منطقه از جمله عواملی هستند که طی دو دهه اخیر به شدت باعث توسعه سطح زیر کشت سیب در سمیرم شده است . کیفیت مطلوب سیب منطقه سمیرم باعث شده که جایگاه خاصی در بین مصرف کنندگان پیدا نماید به طوریکه در بازارهای مختلف هر نوع سیب تولیدی را شاید از چندان کیفیت مناسبی برخوردار نباشد به نام سیب سمیرم به فروش می رسانند.

 

ارقام و پایه ها

   الف: ارقام پایه بذری:

        بیش از 90 درصد ارقام موجود در سمیرم را ارقام رد ودلیشز و گلدان دلیشز و بقیه را ارقام نظیر گلاب اصفهان ، گلاب کهنیز ، سلطانی ، شفیع آبادی ، گرانی اسمیت و غیره تشکیل می دهد که پایه مورد استفاده پایه های بذری است .

 

ب: ارقام پایه کوتاه مالینگ :

 

      از آنجا که پایه های بذری سیب بدلیل تفرق صفات و رشد صفات و رشد رویشی زیاد ، همچنین دیر به بار نشستن ارقام پیوندی روی این پایه ها ، در باغداری مدرن و صنعتی قابل عرضه نیست خوشبختانه در دهه 1370 پایه های رویشی به سرعت جایگزین پایه های بذری در ایران شده است . پایه های رویشی بدلیل یکنواخت بودن ، زود به بار نشستن ، رشد رویشی کمتر و استفاده از تراکم زیادتر در هر هکتار و نهایتاً بدست آوردن محصولی با راندمان بالا بر پایه های بذری برتری دارند، استان اصفهان نیز از سال 1376 متناسب با برنامه های توسعه جایگزینی ارقام جدید با پایه های رویشی را در دستور کار خود قرارداده و تا پایان سال 81 حدود 150 هکتار باغات پاکوتاه عمدتا با پایه و ارقامی نظیر گالا ، فوجی ، برابرن، آیدارد، پرایمرز ، گلدان دلیشز ، گلدان اسموتی ، رد اسپار ، دورنگ فرانسوی و غیره در منطقه احداث که برخی از آنها به بهره برداری رسیده است.

 

مقایسه عوامل اقلیمی سمیرم با مناطق برتر تولید سیب در کشور :

 

      اعتقاد جمعی برتر بودن کیفیت سیب منطقه سمیرم را در کل کشور اذعان می دارد ، یکی از فاکتورهای اساسی در بهبود کیفیت میوه شرایط اقلیمی حاکم بر منطقه است ، در مقایسه عوامل جوی که بین مناطق برتر تولید سیب در ایران انجام شده مشخص گردیده در منطقه سمیرم هر چند یکنواختی در بارش سالیانه سمیرم رتبه دوم را دارا می باشد . اختلاف دمای حداقل و حداکثر طی دوره رشد میوه یکی از فاکتورهای اساسی در افزایش ماده سازی و طعم برتر میوه می باشد . چنانچه آمار هواشناسی نشان می دهد ، ماکزیمم درجه حرارت طی فصل رشد در ایستگاه سمیرم نسبت به ایستگاه سینو پتیک آبعلی که بعنوان شاخص منطقه دماوند انتخاب گردید بیشتر می باشد و این بالا بودن دما افزایش فتوسنتز و ذخیره سازی مواد را به همراه دارد . همچنین حداقل درجه حرارت سمیرم در بین مناطق برتر تولید سیب کشور در پائین ترین سطح می باشد و یکی از اساسی ترین عوامل در کیفیت بالای سیب منطقه سمیرم را می توان در مقوله اختلاف دمای شبانه روز به ویژه در اواخر دوره نمو میوه جستجو کرد ، زیرا در شب که عمل فتوسنتز متوقف می گردد عمل تنفس کماکان ادامه داشته و کربو هیدراتی که در طول روز با انجام عمل فتوسنتز در اندام هوایی ذخیره شده در شب به مصرف گیاه می رسد . گفتنی است هر قدر دمای هوا در شب کاهش یابد از میزان تنفس نیز کاسته می شود و به تبع آن مقدار کمتری از مواد ذخیره شده به مصرف می رسد . اگر قبل از طلوع آفتاب در باغات منطقه بخصوص حاشیه شمالی کوه دنا (پادنای علیا و سفلی ) گذر کنیم عطر دل انگیز و بسیار جذاب میوه سیب به مشام می رسد که بی شک روح هر واقع بینی را نوازش می کند . در بین مناطق برتر  کشت سیب در ایران ، بر اساس آمار ده ساله ، حداقل رطوبت نسبی در تیر و مرداد مربوط به سمیرم می باشد . در صورتیکه نیاز آبی درختان سیب برآورده گردد، پایین بودن رطوبت نسبی تأثیر بسزایی در کیفیت میوه تولیدی دارد . در مناطقی که رطوبت نسبی بالا می باشد نه تنها کیفیت سیب پایین می باشد بلکه بیماریهای قارچی شیوع پیدا کرده و مشکلاتی را بدنبال خواهد داشت .

معمولاً در شرایط خشکتر میزان مواد جامد محلول در میوه و متابولیتهای ثانویه بیشتر می شوند و یکی از دلایل عمده بالا بودن میزان اسانس و عطر میوه سیب سمیرم ، رطوبت نسبی پایین تر نسبت به مناطق دیگر تولید سیب کشور می باشد . بیشتر  درختان سیب در منطقه سمیرم بدلیل وضعیت توپوگرافی و کوهستانی در دامنه و حاشیه تپه ها کشت گردیده اند . از آنجا که در ارتفاعات آلودگی هوا کمتر مشاهده می شود نور خورشید بدون فیلتر شدن و با طول موج متفاوت در اختیار اندام سبز گیاه قرار می گیرد که این امر تاثیر بسزایی در رنگ گرفتن میوه دارد . بطوریکه سیب قرمز و زرد سمیرم از کیفیت رنگ بالایی برخوردار است .

 

 

 

 

زمان برداشت و عوامل موثر در کیفیت محصول قبل و پس از برداشت :

 

    بازارهای جهانی میوه این روزها توجه بسیاری به کیفیت محصولات عرضه شده دارند و از آنجایی که رقابت برای جذب بازار سیب در کشور های تولید کننده زیاد می باشد از این رو کشوری موفق است که بتواند محصول با کیفیت برتر به بازارهای جهانی عرضه نماید . عوامل گوناگونی در خاصیت انبارمانی و کیفیت محصول در مراحل قبل و پس از برداشت تاثیر گذار هستند . از جمله منطقه تولید ، ارقام مناسب ، شرایط آب و هوایی ، مبارزه با آفات و بیماریها ، هرس صحیح ، آبیاری به موقع ، تغذیه مناسب و غیره در مرحله قبل از برداشت و برداشت بموقع محصول ، حمل سریع محصول به سردخانه ، درجه بندی . کنترل بازاررسانی های فیزیولوژیک در مراحل پس از برداشت ، دما و رطوبت نسبی مناسب و نهایتاً استفاده از سردخانه های با اتمسفر کنترل شده در مراحل پس از برداشت باعث حفظ کیفیت محصول برداشت شده می گردد.

   عامل بسیار مهم دیگر در کیفیت محصول رعایت برداشت در زمان مناسب می باشد ، که با توجه به کلیماکتریک بودن سیب ، بایستی در زمانی که محصول از نظر فیزیولوژیک رشد کافی کرده اما هنوز به علت وجود نشاسته تابع عواملی مانند تعداد روزها از مرحله گلدهی کامل تا رسیدن محصول ، درصد نشاسته ، نسبت قند به اسید ، سفتی و عواملی از این قبیل می باشد . قابل ذکر است سیب از جمله محصولاتی است که چنانچه در مرحله بلوغ برداشت شود بقیه مراحل تکاملی رشد آن در انبار تکمیل می گردد. در نتیجه بهترین موقع برداشت ارقام رد و گلدان در مرحله بلوغ می باشد.

 

نقش زنان روستایی در تولید و فراوری محصول سیب درختی

 

      زنان روستایی نقش بسزایی در زمینه تولید و فرآوری محصولات کشاورزی ایفا می کنند و از زمان کاشت تا برداشت و فرآوری محصول سیب درختی دوشادوش مردان فعالیت می نمایند، آنان آموزش می بینند و آموزش می دهند ، می دانند نحوه چیدن سیب درختی ، بسته بندی ، انبارداری و بهداشت باغ پس از برداشت چگونه است . در مرحله عمده ای را پذیرا شده و باعث می شوند ، محصولی که با رنج و مشقت و هزینه زیادی تولید شده حفظ گردد و تحت شرایط نا مساعد نظیر نداشتن بازار فروش خوب ، تعداد کم کارخانه تبدیلی ، فاصله زیاد محل تولید تا کارخانه ، هزینه زیاد حمل و نقل و مناسب نبودن وسایل حمل و نقل به فرآورده های آن از قبیل سرکه سیب ، لواشک ، برگ خشک ، مارمالاد ، شیره شربت ، رب و مربا در کارگاههای خانواده تبدیل که موجب خود اشتغالی در منازل شده و از ضایعات سیب درختی نیز جلوگیری می نمایند .

 منابع مورد استفاده

 

1-    آمار نامه کاشورزی سال زراعی 80-1379 دفتر آمار و فناوری اطلاعات شهریور 1381

2-    جایگاه ایران در کشاورزی جهان ، رهیافتی برای برنامه ایران 1400 اداره کل آمار و اطلاعات اردیبهشت 1376

3-      خلاصه مقالات همایش ملی سیب دماوند 27 لغایت 28 شهریور ماه 1380

4-    پیرمرادیان ، محسن – فرهادی ، علی- اعضای هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان ، بررسی توانمندیها ، معضلات و ارائه راهکارهای مناسب برای افزایش کمی و کیفی محقوقی محصول سیب سمیرم.

 

|+| نوشته شده توسط جواد طائی در دوشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1388  |
 
 
بالا